
Odisha State Board BSE Odisha 10th Class Geography Book Solutions Chapter-3 ଜଳ ସମ୍ବଳ Exercise Questions and Answers |
BSE Odisha 10th Class Geography Book Solutions Chapter-3 ଜଳ ସମ୍ବଳ question and Answers |
BSE Odisha Class 10th Geography Book Solutions Chapter-3 ଜଳ ସମ୍ବଳ |
Chapter-3 ଜଳ ସମ୍ବଳ
ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ଭୂଗୋଳ — ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଜଳ ସମ୍ବଳ (ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ)
୧. ବହୁ ସମ୍ଭାବିତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ :
🔴 (୧) ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘ଜଳାଭାବ ଅଛି’ ଏବଂ ‘ଜଳାଭାବ ନାହିଁ’ ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ କର :
(i) ବାର୍ଷିକ ଅଧିକ ବୃଷ୍ଟି ପାଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ।
(ii) ବାର୍ଷିକ ଅଧିକ ବୃଷ୍ଟି ପାଉଥିବା ଏକ ଜନାକୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ।
(iii) ବାର୍ଷିକ ବୃଷ୍ଟି ପରିମାଣ ଅଧିକ ମାତ୍ର ଜଳ ବିଶେଷଭାବେ ପ୍ରଦୂଷିତ ।
(iv) ଅଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ପାଉଥିବା ଜଳବିରଳ ଅଞ୍ଚଳ ।
🟢 ଉତ୍ତର:
(i) ବାର୍ଷିକ ଅଧିକ ବୃଷ୍ଟି ପାଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳ — ଜଳାଭାବ ନାହିଁ
(ii) ବାର୍ଷିକ ଅଧିକ ବୃଷ୍ଟି ପାଉଥିବା ଏକ ଜନାକୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ — ଜଳାଭାବ ଅଛି
(iii) ବାର୍ଷିକ ବୃଷ୍ଟି ପରିମାଣ ଅଧିକ ମାତ୍ର ଜଳ ବିଶେଷଭାବେ ପ୍ରଦୂଷିତ — ଜଳାଭାବ ଅଛି
(iv) ଅଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ପାଉଥିବା ଜଳବିରଳ ଅଞ୍ଚଳ — ଜଳାଭାବ ଅଛି
🔴 (୨) ନିମ୍ନଲିଖିତ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନୁକୂଳ ମନ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ ?
(i) ଜଳାଭାବ ପୀଡ଼ିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
(ii) ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ଜଳ ପ୍ରବାହର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ।
(iii) ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ଭିଟାମାଟି ଓ ଜୀବିକାର୍ଜନ ପନ୍ଥା ହରାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ ।
(iv) ‘ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା’ ଶିଳ୍ପ ଓ ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାର ନିମନ୍ତେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ ।
🟢 ଉତ୍ତର: (iii) ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ଭିଟାମାଟି ଓ ଜୀବିକାର୍ଜନ ପନ୍ଥା ହରାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ ।
🔴 (୩) ନିମ୍ନରେ କେତେକ ଭୁଲ୍ ତଥ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଉକ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି । ଭୁଲ୍ଟିକୁ ବାଛ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ କରି ଲେଖ :
(i) ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ଘନତା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ବହୁଗୁଣିତ ହେବା ଓ ସହରୀ ଜୀବନଧାରଣ ରୀତି ଜଳ ସମ୍ବଳର ସୁବିନିଯୋଗରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି ।
(ii) ନଦୀ ଉପରେ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରି ଓ ଏହାର ଗତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରବାହ ଏବଂ ଅବକ୍ଷେପଣ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ନ ଥାଏ ।
(iii) ଗୁଜରାଟର ସାବରମତୀ ନଦୀ ଅବବାହିକାରେ ବାସ କରୁଥିବା ଚାଷୀମାନେ ମରୁଡ଼ି ସମୟରେ ସହରକୁ ଜଳ ଯୋଗାଣର ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ନ ଥିଲେ ।
(iv) ରାଜସ୍ଥାନ କେନାଲ ଦ୍ୱାରା ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଅମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜନାଦୃତ ହୋଇଛି ।
🟢 ଉତ୍ତର (ସଂଶୋଧିତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ):
(i) ସଂଶୋଧିତ ଉକ୍ତି: ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ଘନତା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସହରୀ ଜୀବନଶୈଳୀ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଧିକ ଚାପ ପଡ଼ୁଛି ଏବଂ ଜଳାଭାବ ଦେଖାଦେଉଛି ।
(ii) ସଂଶୋଧିତ ଉକ୍ତି: ନଦୀ ଉପରେ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରି ଏହାର ଗତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ନଦୀର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରବାହ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଅବକ୍ଷେପଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ସଂଶୋଧିତ ଉକ୍ତି: ଗୁଜରାଟର ସାବରମତୀ ନଦୀ ଅବବାହିକା ଅଞ୍ଚଳରେ ମରୁଡ଼ି ସମୟରେ ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ଜଳ ଯୋଗାଣରେ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦିଆଯିବାରୁ ଚାଷୀମାନେ ପ୍ରବଳ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।
(iv) ସଂଶୋଧିତ ଉକ୍ତି: ରାଜସ୍ଥାନ କେନାଲ୍ରୁ ବର୍ଷସାରା ପ୍ରଚୁର ଜଳ ମିଳିବା ଫଳରେ ଛାତ ଉପରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ଟଙ୍କା ବ୍ୟବସ୍ଥା) କ୍ରମଶଃ କମିବାରେ ଲାଗିଛି ।
୨. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଉତ୍ତର ପ୍ରାୟ ୩୦ ଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ :
🔴 (i) ଜଳ କିପରି ଏକ ଅସରନ୍ତ ସମ୍ବଳ, ବୁଝାଅ ।
🟢 ଉତ୍ତର:
ଜଳ ଏକ ଅସରନ୍ତ ଓ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ । ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ସମଗ୍ର ଜଳରାଶି ବାଷ୍ପୀଭବନ, ଘନୀଭବନ ଓ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଭଳି ନିରନ୍ତର ‘ଜଳଚକ୍ର’ (Hydrological Cycle) ମାଧ୍ୟମରେ ଗତିଶୀଳ ରହି ନିଜର ପୁନଃଭରଣ ଓ ନବୀକରଣ କରିଥାଏ । ତେଣୁ ମଣିଷର ବ୍ୟବହାର ସତ୍ତ୍ୱେ ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହୋଇନଯାଇ ଅସରନ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
🔴 (ii) ଜଳାଭାବ କ’ଣ ଏବଂ କେଉଁ କେଉଁ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଏଥିପାଇଁ ଦାୟୀ ?
🟢 ଉତ୍ତର:
ଆବଶ୍ୟକତା ତୁଳନାରେ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ମଧୁର ଜଳର ଅଭାବ କିମ୍ବା ଅନୁପଲବ୍ଧତାକୁ ଜଳାଭାବ କୁହାଯାଏ ।
ମୁଖ୍ୟ କାରଣ:
(୧) ଦ୍ରୁତ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଓ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳର ଅତ୍ୟାଧିକ ବ୍ୟବହାର,
(୨) ଦ୍ରୁତ ଶିଳ୍ପାୟନ, ନଗରୀକରଣ ଓ ସହରୀ ଜୀବନଶୈଳୀ,
(୩) ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ଜଳର ଅତ୍ୟାଧିକ ଶୋଷଣ, ଏବଂ
(୪) ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ରସାୟନ ଦ୍ୱାରା ଜଳଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଦୂଷଣ ।
🔴 (iii) ବହୁମୁଖୀ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାର ଉପକାରିତା ଓ ଅପକାରିତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର ।
🟢 ଉତ୍ତର:
- ଉପକାରିତା: ଜଳସେଚନ, ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ, ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ନୌକାବିହାର ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
- ଅପକାରିତା: ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଓ କୃଷିଜମି ଜଳମଗ୍ନ ହେବା, ବହୁସଂଖ୍ୟକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଭିଟାମାଟି ହରାଇ ବାସଚ୍ୟୁତ ହେବା, ନଦୀର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରବାହ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଜୈବ ବିବିଧତା ଓ ପାରିବେଶିକ ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହେବା ।
୩. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଉତ୍ତର ପ୍ରାୟ ୧୨୦ ଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ :
🔴 (i) ରାଜସ୍ଥାନର ଅର୍ଦ୍ଧ ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ କିପରି ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ କରାଯାଇଛି, ଆଲୋଚନା କର ।
🟢 ଉତ୍ତର:
ରାଜସ୍ଥାନର ଶୁଷ୍କ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ-ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ (ଯଥା: ବିକାନେର, ଫାଲେଡ଼ି, ବାରମେର ଆଦି) ପାନୀୟ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଘରେ ଘରେ ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ‘ଟଙ୍କା’ (Tanka) କୁହାଯାଏ ।
୧. ଗଠନ: ଏହି ଟଙ୍କାଗୁଡ଼ିକ ଘରର ଆଙ୍ଗିନା କିମ୍ବା କୋଠରୀ ଭିତରେ ଗଭୀର କରି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଘରର ଢାଲୁ ଛାତ ସହିତ ପାଇପ୍ ଯୋଗେ ଏହା ସଂଯୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
୨. ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରକ୍ରିୟା: ବର୍ଷା ଦିନେ ଛାତ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବର୍ଷାଜଳ ପାଇପ୍ ଦେଇ ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ଟଙ୍କାରେ ଜମା ହୁଏ । ପ୍ରଥମ ପସରା ବର୍ଷାଜଳରେ ଛାତ ଓ ପାଇପ୍ ସଫା ହେଉଥିବାରୁ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶୁଦ୍ଧ ବୃଷ୍ଟିଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ।
୩. ବ୍ୟବହାର: ଏହି ସଂଗୃହୀତ ଜଳକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ‘ପାଲାର ପାନି’ (Palar Pani) କହନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳର ସବୁଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଳଉତ୍ସ ଶୁଖିଯିବା ପରେ ଏହି ସଂଚିତ ଜଳ ପାନୀୟ ଜଳର ମୁଖ୍ୟ ଭରସା ସାଜିଥାଏ ।
🔴 (ii) ପାରମ୍ପରିକ ବୃଷ୍ଟି ଜଳ ଅମଳ ପଦ୍ଧତିର ଆଧୁନିକୀକରଣ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସଂଗ୍ରହରେ କିପରି ଉପଯୋଗୀ ହେଉଛି ?
🟢 ଉତ୍ତର:
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭାରତରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ରହିଆସିଛି । ଆଜିର ସମୟରେ ଜଳ ସଙ୍କଟର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକର ଆଧୁନିକୀକରଣ କରାଯାଇ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଉପଯୋଗ କରାଯାଉଛି ।
୧. ଛାତ ଉପରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ (Rooftop Rainwater Harvesting): ସହରାଞ୍ଚଳ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଘରର ଛାତରୁ ବର୍ଷାଜଳକୁ ପାଇପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କୂଅ, ନଳକୂଳ କିମ୍ବା ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ରିଚାର୍ଜ ଖାଲ (Recharge Pit) କୁ ପଠାଯାଇ ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ଜଳସ୍ତର (Groundwater Table) ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଉଛି ।
୨. ପାରମ୍ପରିକ ସଂରଚନାର ସଂସ୍କାର: ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ‘ଗୁଲ୍’ ଓ ‘କୁଲ୍’, ରାଜସ୍ଥାନର ‘ଖାଡିନ୍’ ଓ ‘ଜୋହାଦ୍’ ଏବଂ କୂଅ-ପୋଖରୀଗୁଡ଼ିକର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଛି ।
୩. ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଆଇନ ଓ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ: ତାମିଲନାଡ଼ୁ ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଛାତ ଉପରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ଅମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆଇନଗତ ଭାବେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇଛି । କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଗେଣ୍ଡାଥୁର ଭଳି ଗ୍ରାମରେ ଶତାଧିକ ପରିବାର ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆପଣାଇ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି ।
💡 ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ « ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ : କୃଷି » ର ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି କି?

BSE Odisha Odia (MIL) text Book Solutions |
BSE Odisha Hindi text Book Solutions |
Pingback: BSE Odisha 10th Class Geography Book Solutions pdf download