
Odisha State Board BSE Odisha 10th Class Hindi Book Solutions Chapter-1.1, “अनमोल वाणी : कबीरदास के दोहे”, Exercise, Questions and Answers |
BSE Odisha 10th Class Hindi Book Solutions Chapter-1.1, अनमोल वाणी : कबीरदास के दोहे, question and Answers |
BSE Odisha Class 10th Hindi Book Solutions Chapter-1.1- अनमोल वाणी : कबीरदास के दोहे |
Chapter-1: अनमोल वाणी
कबीरदास के दोहे
अध्याय–1.1 : अनमोल वाणी
प्रश्न एवं उत्तर (हिंदी + ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ)
अभ्यास – 1 |
1. निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दो-तीन वाक्यों में दीजिए:
🔴 प्रश्न 1 (क): साँच या सत्य के बारे में कबीर ने क्या कहा है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ସତ୍ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ କବୀର କ’ଣ କହିଛନ୍ତି?
🟢उत्तर: कबीर ने कहा है कि संसार में सत्य के समान तपस्या या ज्ञान नहीं है। सत्य बोलने वाले का हृदय निर्मल होता है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: କବୀର କହିଛନ୍ତି ଯେ ସଂସାରରେ ସତ୍ୟ ସମାନ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ। ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ହୃଦୟ ନିର୍ମଳ ହୋଇଥାଏ।
🔴 प्रश्न 1 (ख): बुराई करनेवालों की भलाई क्यों करनी चाहिए?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ମନ୍ଦ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭଲ କାହିଁକି କରିବା ଉଚିତ?
🟢उत्तर: हमें बुराई करनेवालों की भलाई करनी चाहिए, क्योंकि जो दूसरों की बुराई करता है, उसे उसके कर्मों का बुरा फल मिलता है। हमारी भलाई से उसे अच्छा फल मिलेगा।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଆମେ ମନ୍ଦ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭଲ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଅମଙ୍ଗଳ କରେ, ସେ ନିଜ କର୍ମର ଖରାପ ଫଳ ପାଏ। ଆମର ଭଲ କାମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭଲ ଫଳ ପାଇବ।
🔴 प्रश्न 1 (ग): धीरे-धीरे सबकुछ कैसे होता है – इसके लिए कवि ने कौन सा उदाहरण दिया है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଧୀରେ ଧୀରେ ସବୁକିଛି କିପରି ହୋଇଥାଏ—ଏଥିପାଇଁ କବି କେଉଁ ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି?
🟢उत्तर: कवि ने माली का उदाहरण दिया है। माली सौ घड़े पानी सींचने पर भी पेड़ में समय से पहले फल नहीं लगा सकता। फल ऋतु आने पर ही लगते हैं।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: କବି ମାଳୀର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ମାଳୀ ଶହେ ଘଡ଼ା ପାଣି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଗଛରେ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଫଳ ଫଳାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ଋତୁ ଆସିଲେ ହିଁ ଗଛରେ ଫଳ ଲାଗେ।
अभ्यास – 2
🔴 प्रश्न 2 (क): जाके हिरदे साँचे हैं, ताके हिरदे आप।
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଯାହାର ହୃଦୟ ସତ୍ୟ, ତାହାର ହୃଦୟରେ ଈଶ୍ୱର ବାସ କରନ୍ତି।
🟢उत्तर: इस दोहे का अर्थ है कि जिसके हृदय में सच्चाई होती है, उसके हृदय में भगवान निवास करते हैं। सच्चे मनुष्य का हृदय पवित्र होता है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଏହି ଦୋହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଯାହାର ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ଥାଏ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନ ବାସ କରନ୍ତି। ସତ୍ୟବାଦୀ ମଣିଷର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଥାଏ।
🔴 प्रश्न 2 (ख): जो तोको काँटा बुवै ताहि बोय तू फूल।
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଯିଏ ତୁମ ପାଇଁ କଣ୍ଟା ବୁଣେ, ତୁମେ ତା’ ପାଇଁ ଫୁଲ ବୁଣ।
🟢उत्तर: इस दोहे का अर्थ है कि जो व्यक्ति हमारे साथ बुराई करता है, हमें उसके साथ भी भलाई करनी चाहिए। हमें बदले की भावना नहीं रखनी चाहिए।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଏହି ଦୋହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଆମ ସହିତ ଖରାପ ବ୍ୟବହାର କରେ, ଆମେ ତା’ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଭଲ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଆମ ମନରେ ପ୍ରତିଶୋଧର ଭାବନା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
🔴 प्रश्न 2 (ग): माली सींचे सौ घड़ा, ऋतु आए फल होय।
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ମାଳୀ ଶହେ ଘଡ଼ା ପାଣି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଋତୁ ଆସିଲେ ହିଁ ଫଳ ହୁଏ।
🟢उत्तर: इस दोहे का अर्थ है कि हर काम अपने उचित समय पर ही पूरा होता है। किसी काम में जल्दबाजी नहीं करनी चाहिए। धैर्य रखने से ही सफलता मिलती है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଏହି ଦୋହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। କୌଣସି କାମରେ ତରବର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିଲେ ହିଁ ସଫଳତା ମିଳେ।
अभ्यास – 3
🔴 प्रश्न 3 (क): किसके बराबर तप नहीं है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: କାହା ସମାନ ତପସ୍ୟା ନାହିଁ?
🟢उत्तर: साँचे के बराबर तप नहीं है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ସତ୍ୟ ସମାନ ତପସ୍ୟା ନାହିଁ।
🔴 प्रश्न 3 (ख): झूठ के बराबर क्या नहीं है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ମିଥ୍ୟା ସମାନ କ’ଣ ନାହିଁ?
🟢उत्तर: झूठ के बराबर पाप नहीं है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ମିଥ୍ୟା ସମାନ ପାପ ନାହିଁ।
🔴 प्रश्न 3 (ग): जिसके हृदय में साँचे है, उसके हृदय में कौन होते हैं?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଯାହାର ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ଅଛି, ତାହାର ହୃଦୟରେ କିଏ ଥାଆନ୍ତି?
🟢उत्तर: जिसके हृदय में साँचे हैं, उसके हृदय में भगवान होते हैं।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଯାହାର ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ଅଛି, ତାହାର ହୃଦୟରେ ଭଗବାନ ଥାଆନ୍ତି।
🔴 प्रश्न 3 (घ): झूठ की तुलना किसके साथ की गई है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ମିଥ୍ୟାର ତୁଳନା କାହା ସହିତ କରାଯାଇଛି?
🟢उत्तर: झूठ की तुलना पाप के साथ की गई है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ମିଥ୍ୟାର ତୁଳନା ପାପ ସହିତ କରାଯାଇଛି।
🔴 प्रश्न 3 (ङ): साँचे की तुलना किसके साथ की गई है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ସତ୍ୟର ତୁଳନା କାହା ସହିତ କରାଯାଇଛି?
🟢उत्तर: साँचे की तुलना तप के साथ की गई है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ସତ୍ୟର ତୁଳନା ତପସ୍ୟା ସହିତ କରାଯାଇଛି।
🔴 प्रश्न 3 (च): जो तेरे रास्ते पर काँटा बोता है, तुझे उसके लिए क्या करना चाहिए?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଯିଏ ତୁମ ରାସ୍ତାରେ କଣ୍ଟା ବୁଣେ, ତୁମେ ତା’ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?
🟢उत्तर: जो हमारे रास्ते पर काँटा बोता है, हमें उसके लिए फूल बोना चाहिए।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଯିଏ ଆମ ରାସ୍ତାରେ କଣ୍ଟା ବୁଣେ, ଆମେ ତା’ ପାଇଁ ଫୁଲ ବୁଣିବା ଉଚିତ।
🔴 प्रश्न 3 (छ): पेड़ में कब फल लगते हैं?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଗଛରେ କେବେ ଫଳ ଲାଗେ?
🟢उत्तर: पेड़ में ऋतु आने पर फल लगते हैं।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଋତୁ ଆସିଲେ ଗଛରେ ଫଳ ଲାଗେ।
🔴 प्रश्न 3 (ज): कौन सौ घड़े पानी सींचता है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: କିଏ ଶହେ ଘଡ଼ା ପାଣି ସିଞ୍ଚେ?
🟢उत्तर: माली सौ घड़े पानी सींचता है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ମାଳୀ ଶହେ ଘଡ଼ା ପାଣି ସିଞ୍ଚେ।
🔴 प्रश्न 3 (झ): इन दोहों के रचयिता कौन हैं?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଏହି ଦୋହାଗୁଡ଼ିକର ରଚୟିତା କିଏ?
🟢उत्तर: इन दोहों के रचयिता कबीरदास हैं।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଏହି ଦୋହାଗୁଡ଼ିକର ରଚୟିତା କବୀରଦାସ।
🔴 प्रश्न 3 (ञ): प्रथम दोहे में ‘आप’ शब्द का क्या अर्थ है?
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ପ୍ରଥମ ଦୋହାରେ ‘आप’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
🟢उत्तर: प्रथम दोहे में ‘आप’ शब्द का अर्थ भगवान है।
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ପ୍ରଥମ ଦୋହାରେ ‘आप’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଭଗବାନ।
भाषा-ज्ञान
प्रश्न 1. विलोम शब्द लिखिए।
🔴 प्रश्न 1: निम्नलिखित शब्दों के विपरीत या विलोम शब्द लिखिए : साँचे, पाप, बुरा, धीर, काँटा।
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତ ବା ବିଲୋମ ଶବ୍ଦ ଲେଖ।
🟢उत्तर:
- साँचे — झूठ
- पाप — पुण्य
- बुरा — अच्छा
- धीर — अधीर
- काँटा — फूल
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ:
- ସତ୍ୟ — ମିଥ୍ୟା
- ପାପ — ପୁଣ୍ୟ
- ଖରାପ — ଭଲ
- ଧୀର — ଅଧୀର
- କଣ୍ଟା — ଫୁଲ
प्रश्न 2. समानार्थी शब्द लिखिए।
🔴 प्रश्न 2: निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द कोष्ठक से चुनकर लिखिए : बराबर, झूठ, पाप, हृदय, फूल, घड़ा, ऋतु।
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ସମାନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ବନ୍ଧନୀରୁ ବାଛି ଲେଖ।
🟢उत्तर:
- बराबर — समान
- झूठ — असत्य
- पाप — कलुष
- हृदय — दिल
- फूल — पुष्प
- घड़ा — घट
- ऋतु — मौसम
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ:
- ସମାନ — ସମତୁଲ୍ୟ
- ମିଥ୍ୟା — ଅସତ୍ୟ
- ପାପ — କଳୁଷ
- ହୃଦୟ — ଦିଲ୍
- ଫୁଲ — ପୁଷ୍ପ
- ଘଡ଼ା — ଘଟ
- ଋତୁ — ମୌସୁମୀ
प्रश्न 3. वचन बदलिए।
🔴 प्रश्न 3: निम्नलिखित शब्दों के वचन बदलिए : पाप, फूल, फल, माली, घड़ा, काँटा, ऋतु।
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବଚନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କର।
🟢उत्तर:
- पाप — पाप
- फूल — फूल
- फल — फल
- माली — माली
- घड़ा — घड़े
- काँटा — काँटे
- ऋतु — ऋतुएँ
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ:
- ପାପ — ପାପ
- ଫୁଲ — ଫୁଲ
- ଫଳ — ଫଳ
- ମାଳୀ — ମାଳୀ
- ଘଡ଼ା — ଘଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ
- କଣ୍ଟା — କଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକ
- ଋତୁ — ଋତୁଗୁଡ଼ିକ
प्रश्न 4. खड़ी बोली रूप लिखिए।
🔴 प्रश्न 4: इन शब्दों के खड़ी बोली – रूप लिखिए : साँचे, जाके, हिरदे, तोको, बुवै, बाको, होय।
🔴ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ: ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଖଡ଼ିବୋଲି ରୂପ ଲେଖ।
🟢उत्तर:
- साँचे — सच्चे
- जाके — जिसके
- हिरदे — हृदय
- तोको — तुझे
- बुवै — बोता है
- बाको — उसको
- होय — होता है
🟢ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ:
- साँचे — ସତ୍ୟ
- जाके — ଯାହାର
- हिरदे — ହୃଦୟ
- तोको — ତୁମକୁ
- बुवै — ବୁଣେ
- बाको — ତାକୁ
- होय — ହୁଏ
Note: The Odia meanings above are translations for understanding; the Hindi answers follow the textbook exercise.
💡 Next Step Suggestion: Would you like to proceed with the questions and answers for Chapter-1.2, पद – सूरदास next ?

🔴🟢 BSE Odisha 10th Class Odia (MIL) Book Solutions |
🔴🟢 BSE Odisha 10th Class English Book Solutions |
🔴🟢 BSE Odisha 10th Class Hindi Book Solutions |
🔴🟢 BSE Odisha 10th Class Mathmethes Book Solutions |
🔴🟢 BSE Odisha 10th Class Geography Book Solutions |
🔴🟢 BSE Odisha 10th Class History Book Solutions |
🔴🟢 BSE Odisha 10th Class Physical Science Book Solutions |
Pingback: BSE Odisha 10th Class Hindi Book Solutions pdf download 🔴🟢