
Odisha State Board BSE Odisha 10th Class Life Science Book Solutions Chapter-1: ପୋଷଣ / Nutrition Exercise, Questions and Answers |
BSE Odisha 10th Class Life Science Book Solutions Chapter-1: ପୋଷଣ / Nutrition question and Answers |
BSE Odisha Class 10th Life Science Book Solutions Chapter-1: ପୋଷଣ / Nutrition |
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ପୋଷଣ (Nutrition)
ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ (Chapter-1: ପୋଷଣ / Nutrition)
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣ କ’ଣ? ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ହୋଇଥାଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
🟢 ଉତ୍ତର: ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ଉପଯୋଗ କରି ହରିତ୍କଣିକାର (Chlorophyll) ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂) ଓ ଜଳ (H₂O) ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ଘଟାଇ ଶ୍ୱେତସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣ (Photosynthesis) କୁହାଯାଏ ।
ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଖ୍ୟତଃ ପତ୍ରର କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଥାଏ:
- ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light Reaction): କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଥାଇଲାକଏଡ୍ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶୋଷିତ ହୋଇ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳର ବିଘଟଣ ଘଟି ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ନିର୍ଗତ ହୁଏ ଏବଂ ATP ଓ NADPH ଗଠିତ ହୁଏ ।
- ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Dark Reaction): କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋମାରେ ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ଏବଂ ରୁବିସ୍କୋ (RuBisCO) ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ସହାୟତାରେ \(CO₂) ରୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ (C₆H₁₂O₆) ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାରଭେଦ, ଉଦାହରଣ ସହ ଲେଖ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ରାସାୟନିକ ଗଠନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କ୍ଷମତାକୁ ଆଧାର କରି ଖାଦ୍ୟକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ୬ ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
- ଶ୍ୱେତସାର (Carbohydrates): ମୁଖ୍ୟତଃ ମଣ୍ଡଦ ଓ ଶର୍କରା ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ (ଉଦାହରଣ- ଭାତ, ରୁଟି, ଆଳୁ, ଚିନି, ଗ୍ଲୁକୋଜ) ।
- ପୁଷ୍ଟିସାର (Proteins): ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଓ ନୂତନ କୋଷ ଗଠନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ (ଉଦାହରଣ- ମାଛ, ମାଂସ, ଅଣ୍ଡା, ଛେନା, ଡାଲି, ସୋୟାବିନ୍) ।
- ସ୍ନେହସାର (Fats/Lipids): କୋଷଝିଲ୍ଲୀ ତିଆରି ଓ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଏବଂ ତାପ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ (ଉଦାହରଣ- ତେଲ, ଘିଅ, ଲବଣୀ, ଚର୍ବି, ଅଣ୍ଡାର ହଳଦିଆ ଅଂଶ) ।
- ଧାତୁସାର (Minerals): ଶରୀର ଗଠନ (ଅସ୍ଥି, ଦାନ୍ତ, ହେମୋଗ୍ଲୋବିନ୍) ଓ ଆୟନ୍ ସନ୍ତୁଳନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ (ଉଦାହରଣ- କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ଲୌହ, ସୋଡିୟମ୍, ଆୟୋଡିନ୍) ।
- ଭିଟାମିନ୍ (Vitamins): କୋଷରେ ଜୈବରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ସୁଚାରୁରୂପେ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ (ଉଦାହରଣ- ଶାଗ, ପନିପରିବା, ଫଳ) ।
- ଜଳ (Water): କୋଷଜୀବକର ପ୍ରଧାନ ଅଂଶ ଓ ଶରୀରର ଜଳୀୟ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ (ଉଦାହରଣ- ପିଇବା ପାଣି, ଫଳ ରସ) ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣ କ’ଣ? ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣର ପ୍ରକାରଭେଦ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନ କରି ପୋଷଣ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ବା ଉଦ୍ଭିଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣ (Heterotrophic nutrition) କୁହାଯାଏ ।
ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ୪ ପ୍ରକାରର:
- ପ୍ରାଣୀସମ ପୋଷଣ (Holozoic nutrition): ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ବା ପ୍ରାଣୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବା ଆଂଶିକ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଶରୀର ଭିତରେ ହଜମ ଓ ଆତ୍ମୀକରଣ କରିବା (ଉଦାହରଣ- ମଣିଷ, ଗାଈ, ସିଂହ, ଆମିବା) ।
- ମୃତୋପଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Saprophytic nutrition): ମୃତ, ଗଳିତ, ପଚାସଢ଼ା ଉଦ୍ଭିଦ ବା ପ୍ରାଣୀରୁ ପାଚକ ରସ କ୍ଷରଣ କରି ଶରୀର ବାହାରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ କରି ଶୋଷଣ କରିବା (ଉଦାହରଣ- ଛତୁ, ଇଷ୍ଟ, ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ) ।
- ପରଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Parasitic nutrition): ଅନ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ଭୋଜଦାତା (Host) ଶରୀର ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ରହି ସିଧାସଳଖ ସରଳୀକୃତ ଖାଦ୍ୟ ଶୋଷଣ କରି ନିଜର ପୃଷ୍ଟିସାଧନ କରିବା (ଉଦାହରଣ- ନିର୍ମୂଳୀ, ମଲାଙ୍ଗ, ପ୍ଲାଜ୍ମୋଡିୟମ୍, ଉକୁଣି, ଜୋକ) ।
- ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Symbiotic nutrition): ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଜାତିର ଜୀବ ଏକାଠି ବାସ କରି କାହାରି କ୍ଷତି ନକରି ପୋଷକ ପଦାର୍ଥର ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିବା (ଉଦାହରଣ- ମଣିଷ ଅନ୍ତ୍ରନଳୀରେ Escherichia coli ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ) ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଲେଖ । ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି ହୋଇଥାଏ ବୁଝାଅ ।
🟢 ଉତ୍ତର:
ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ:
୧. ମୁଖଗହ୍ୱର (Buccal cavity)
୨. ଗ୍ରସନୀ (Pharynx)
୩. ନିଗଳ ବା ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus)
୪. ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach)
୫. କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର (Small intestine)
୬. ବୃହଦନ୍ତ୍ର (Large intestine)
୭. ମଳାଶୟ (Rectum)
୮. ମଳଦ୍ୱାର (Anus)
ପାଟିରେ (ମୁଖଗହ୍ୱରରେ) ଖାଦ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ:
- ଖାଦ୍ୟ ମୁଖଗହ୍ୱରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଦାନ୍ତ ସାହାଯ୍ୟରେ କଟାଯାଇ ଓ ଚୋବାଯାଇ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
- ଜିଭ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଟି ଭିତରେ ଗୋଳାଇବାରେ ଏବଂ ଲାଳ ସହ ମିଶାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
- ଲାଳଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଲାଳରେ ଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ (Ptyalin) ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ଜଟିଳ ଶ୍ୱେତସାର ଖାଦ୍ୟକୁ ଆଂଶିକ ହଜମ କରି ମାଲ୍ଟୋଜ୍ (ସରଳ ଶର୍କରା) ରେ ପରିଣତ କରେ । ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟ ମୃଦୁ ଖାଦ୍ୟପିଣ୍ଡରେ (Food bolus) ପରିଣତ ହୋଇ ଗିଳିବା ପାଇଁ ସହଜ ହୁଏ ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ପାକସ୍ଥଳୀର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ ।
🟢 ଉତ୍ତର:
ପାକସ୍ଥଳୀର ଗଠନ:
- ପାକସ୍ଥଳୀ ଉଦର ଗହ୍ୱରର ବାମପଟେ ଅବସ୍ଥିତ ।
- ଏହାର ଉପର ଚଉଡ଼ା ଭାଗକୁ କାର୍ଡ଼ିଆକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ (Cardiac stomach) ଏବଂ ତଳ କମ୍ ଓସାରିଆ ଭାଗକୁ ପାଇଲୋରିକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ (Pyloric stomach) କୁହାଯାଏ ।
- ପାଇଲୋରିକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ ଶେଷରେ ମୁଦ୍ରିକା ଆକାରର ପେଶୀ ବା ପାଇଲୋରିକ୍ ସ୍ଫିଙ୍କଟର୍ (Pyloric sphincter) ଥାଏ ।
ପାକସ୍ଥଳୀର କାର୍ଯ୍ୟ:
- ପାକସ୍ଥଳୀ କାନ୍ଥର ପେଶୀର ବାରମ୍ବାର ସଂକୋଚନ ଓ ପ୍ରସାରଣ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।
- ପାକସ୍ଥଳୀରୁ କ୍ଷରିତ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl) ଖାଦ୍ୟକୁ ଅମ୍ଳୀୟ କରେ ଏବଂ କ୍ଷତିକାରକ ଜୀବାଣୁ ନଷ୍ଟ କରେ ।
- ଏଥିରେ ଥିବା ପେପ୍ସିନ୍ (Pepsin) ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗି ପେପ୍ଟୋନ୍ରେ ପରିଣତ କରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ସାନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡ ବା ଚାଇମ୍ (Chyme) ରେ ପରିଣତ କରେ ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ପାକନଳୀ ସହ ଜଡ଼ିତ ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ ।
🟢 ଉତ୍ତର:
୧. ଲାଳଗ୍ରନ୍ଥି (Salivary glands): ମୁଖଗହ୍ୱରରେ ୩ ଯୋଡ଼ା ଲାଳଗ୍ରନ୍ଥି ଥାଏ । ଏଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଲାଳରେ ଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ଶ୍ୱେତସାର ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରାଏ ।
୨. ଜଠର ଗ୍ରନ୍ଥି (Gastric glands): ପାକସ୍ଥଳୀ କାନ୍ଥରେ ଥାଏ । ଏଥିରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚକ ରସରେ HCl, ପେପ୍ସିନ୍ ଓ ଲାଇପେଜ୍ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ଥାଏ, ଯାହା ପ୍ରୋଟିନ୍ ଓ ସ୍ନେହସାର ହଜମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
୩. ଯକୃତ (Liver): ଶରୀରର ସର୍ବବୃହତ ଗ୍ରନ୍ଥି । ଏଥିରୁ ପିତ୍ତ (Bile) କ୍ଷରିତ ହୋଇ ଗ୍ରହଣୀକୁ ଆସେ ଏବଂ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଅବଦ୍ରବୀକରଣ (Emulsification) କରାଏ ।
୪. ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ (Pancreas): ଏହା ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି । ଏଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସରେ ଏମାଇଲେଜ୍, ଲାଇପେଜ୍ ଓ ପ୍ରୋଟିଏଜ୍ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ଥାଏ, ଯାହା ଶ୍ୱେତସାର, ସ୍ନେହସାର ଓ ପ୍ରୋଟିନ୍ ହଜମ କରାଏ ।
୫. ଆନ୍ତ୍ରିକ ଗ୍ରନ୍ଥି (Intestinal glands): କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର କାନ୍ଥରେ ଥାଏ । ଏଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଆନ୍ତ୍ରିକ ରସ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ଏମିନୋ ଏସିଡ୍, ଗ୍ଲୁକୋଜ୍, ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ ଓ ଗ୍ଲିସେରଲ୍ରେ ପରିଣତ କରେ ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
🔴 (କ) ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ବୁଝାଅ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଜାତିର ଜୀବ (ଉଦ୍ଭିଦ-ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରାଣୀ-ଅଣୁଜୀବ) ଏକାଠି ବାସ କରି କାହାରି କ୍ଷତି ନକରି ପୋଷକର ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରି ନିଜର ପୃଷ୍ଟିସାଧନ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ- ମଣିଷ ଅନ୍ତ୍ରନଳୀରେ ରହୁଥିବା Escherichia coli ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଆମକୁ ଭିଟାମିନ୍ B12 ଯୋଗାଏ ଓ ଆମଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ ।
🔴 (ଖ) ଆମର କେତେ ପ୍ରକାର ଓ କେତୋଟି ଦାନ୍ତ ଅଛି?
🟢 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ମଣିଷ ପାଟିରେ ମୋଟ ୩୨ ଟି ଦାନ୍ତ ଥାଏ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ୪ ପ୍ରକାରର: କର୍ତ୍ତନ (Incisor), କୃନ୍ତକ (Canine), ଚୋର୍ବଣ (Premolar), ଓ ପେଷଣ (Molar) ।
🔴 (ଗ) ଜିଭ କେତେ ପ୍ରକାରର ସ୍ବାଦ ବାରିପାରେ? ଜିଭର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?
🟢 ଉତ୍ତର: ଜିଭ ୪ ପ୍ରକାରର ସ୍ୱାଦ (ଖଟା, ମିଠା, ପିତା, ଲୁଣିଆ) ବାରିପାରେ ।
ଜିଭର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
୧. ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଟି ଭିତରେ ଗୋଳାଇବାରେ ଏବଂ ଲାଳ ସହ ମିଶାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
୨. ଖାଦ୍ୟ ଗିଳିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
୩. କଥା କହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
🔴 (ଘ) ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟର ପରିଣତି ଲେଖ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଚକ ରସ ଓ HCl ସହ ମିଶି ଅମ୍ଳୀୟ ହୁଏ । HCl ଜୀବାଣୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ପେପ୍ସିନ୍ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ପ୍ରୋଟିନ୍କୁ ପେପ୍ଟୋନ୍ରେ ପରିଣତ କରେ । ପାକସ୍ଥଳୀର ପେଶୀର ସଂକୋଚନ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧଜୀର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡ ବା ଚାଇମ୍ (Chyme) ରେ ପରିଣତ ହୋଇ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଯାଏ ।
🔴 (ଙ) ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ମଣ୍ଡ କେଉଁଠାକୁ ଯାଏ? ଖାଦ୍ୟର ଅବଶୋଷଣ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟର ପରିଣତି ଲେଖ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ମଣ୍ଡ (ଚାଇମ୍) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ଗ୍ରହଣୀକୁ ଯାଏ । କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରରେ ସରଳୀକୃତ ଖାଦ୍ୟର ଅବଶୋଷଣ ହେବା ପରେ ଅପଚିତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ବୃହଦନ୍ତ୍ରକୁ ଯାଏ । ସେଠାରେ ଜଳ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ସ ଅବଶୋଷିତ ହେବା ପରେ ବାକି ଅଂଶ ମଳାଶୟରେ ଜମା ହୋଇ ମଳଦ୍ୱାର ଦେଇ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ ।
🔴 (ଚ) “ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା’ ବୁଝାଅ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେଉଛି ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଯାହା କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଘଟିଥାଏ । ଏଥିରେ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଦ୍ୱାରା ସୌରଶକ୍ତି ଶୋଷିତ ହୋଇ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳର ଆଲୋକ ବିଶ୍ଲେଷଣ ଘଟି ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ନିର୍ଗତ ହୁଏ ଏବଂ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଅଣୁ ATP ଓ NADPH ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
🔴 (ଛ) ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣରେ ରୁବିସ୍କୋର ଭୂମିକା ବୁଝାଅ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ରୁବିସ୍କୋ (RuBisCO) ହେଉଛି ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣର ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ । ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ \(CO₂) କୁ ପ୍ରଥମେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥରେ (Ribulose bisphosphate ସହ) ବିବନ୍ଧିତ (Carbon fixation) କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶେଷରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଅଣୁ ସଂଶ୍ଲେଷିତ ହୋଇପାରେ ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
🔴 (କ) ଜିଭର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
🟢 ଉତ୍ତର: ଜିଭ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ବାରିବା, ଖାଦ୍ୟକୁ ଲାଳ ସହ ମିଶାଇ ଗିଳିବାରେ ଏବଂ କଥା କହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
🔴 (ଖ) ମଣିଷ ମାଢ଼ିରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦାନ୍ତ ରହିଛି ?
🟢 ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ମାଢ଼ିରେ ୪ ପ୍ରକାରର ଦାନ୍ତ (କର୍ତ୍ତନ, କୃନ୍ତକ, ଚୋର୍ବଣ, ପେଷଣ) ରହିଛି ।
🔴 (ଗ) ପିତ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
🟢 ଉତ୍ତର: ପିତ୍ତ ଖାଦ୍ୟର ଅମ୍ଳତ୍ୱ ଦୂର କରେ ଏବଂ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଅବଦ୍ରବୀକରଣ (Emulsification) କରାଏ ।
🔴 (ଘ) ବୃହଦନ୍ତ୍ରରେ କ’ଣ ଅବଶୋଷଣ ହୋଇଥାଏ ?
🟢 ଉତ୍ତର: ବୃହଦନ୍ତ୍ରରେ ଜଳ ଏବଂ କେତେକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ସ (ଧାତବ ଲବଣ) ଅବଶୋଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
🔴 (ଙ) ପାଚକ ରସରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ରହିଛି ?
🟢 ଉତ୍ତର: ପାଚକ ରସରେ ପେପ୍ସିନ୍ (Pepsin) ଏବଂ ଲାଇପେଜ୍ (Lipase) ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ରହିଛି ।
🔴 (ଚ) ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କ’ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ?
🟢 ଉତ୍ତର: ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଅଣୁ ATP ଓ NADPH ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
🔴 (ଛ) ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣ ଶକ୍ତି କ’ଣ ?
🟢 ଉତ୍ତର: ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ATP ଏବଂ NADPH କୁ ଆଲୋକଶ୍ଲେଷଣ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
🔴 (କ) ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ଗ୍ଲୁକୋଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ କେତୋଟି \(CO₂) ର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ?
🟢 ଉତ୍ତର: ୬ ଟି
🔴 (ଖ) ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିଶେଷରେ କେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ?
🟢 ଉତ୍ତର: \(NADP⁺)
🔴 (ଗ) ଟାୟାଲିନ୍ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ କେଉଁଥିରେ ରହିଥାଏ ?
🟢 ଉତ୍ତର: ଲାଳରେ
🔴 (ଘ) ଆମ ଶରୀରର କେଉଁଟି ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି ଅଟେ ?
🟢 ଉତ୍ତର: ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
🔴 (କ) ପାକସ୍ଥଳୀର ଉପର ଅଂଶକୁ କାର୍ଡ଼ିଆକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ ଓ ତଳ ଅଂଶକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ପାଇଲୋରିକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍
🔴 (ଖ) ମଲାଙ୍ଗ, ନିର୍ମୂଳୀ ଆଦି _______ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଟନ୍ତି ।
🟢 ଉତ୍ତର: ପରଜୀବୀ
🔴 (ଗ) ଲାଳରେ _______ ନାମକ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ଥାଏ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଟାୟାଲିନ୍
🔴 (ଘ) ଖାଦ୍ୟ ଓ ପବନକୁ ଯେ ଯାହାର ବାଟରେ ଚାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଗ୍ରସନୀରେ _______ ରହିଛି ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଅଧିଜିହ୍ୱା (Epiglottis)
🔴 (ଙ) ପିତ୍ତ _______ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର କରାଏ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଅବଦ୍ରବୀକରଣ (Emulsification)
🔴 (ଚ) ଜଳର ଆଲୋକ ବିଶ୍ଲେଷଣ ଥାଇଲାକଏଡ୍ର _______ ରେ ହୁଏ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଲୁମେନ୍ (Lumen) ରେ
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: ବାକ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦ / ଶବ୍ଦପୁଞ୍ଜକୁ ବଦଳାଇ ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ ଲେଖ ।
🔴 (କ) ପିତ୍ତରେ ରହିଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଅଦ୍ରବୀକରଣ କରାଏ ।
🟢 ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ: ପିତ୍ତରେ ରହିଥିବା ପିତ୍ତ ଲବଣ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଅବଦ୍ରବୀକରଣ କରାଏ ।
🔴 (ଖ) ମଣିଷର ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୨ଟି କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ ରହିଛି ।
🟢 ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ: ମଣିଷର ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୪ଟି କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ ରହିଛି ।
🔴 (ଗ) ଯେଉଁ ପରଭୋଜୀ, ମୃତ, ଗଳିତ, ପଚାସଢ଼ା ଉଦ୍ଭିଦ ବା ପ୍ରାଣୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ନିଜ ପୃଷ୍ଟିସାଧନ କରିଥାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ପରଜୀବୀ କୁହାଯାଏ ।
🟢 ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ: ଯେଉଁ ପରଭୋଜୀ, ମୃତ, ଗଳିତ, ପଚାସଢ଼ା ଉଦ୍ଭିଦ ବା ପ୍ରାଣୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ନିଜ ପୃଷ୍ଟିସାଧନ କରିଥାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତୋପଜୀବୀ କୁହାଯାଏ ।
🔴 (ଘ) ପ୍ଲାଜ୍ମୋଡିୟମ୍ ଏକ ବାହ୍ୟପରଜୀବୀ ।
🟢 ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ: ପ୍ଲାଜ୍ମୋଡିୟମ୍ ଏକ ଅନ୍ତଃପରଜୀବୀ ।
🔴 ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ ।
🔴 (କ) ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ : ଶ୍ୱେତସାର :: ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ : _______ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein)
🔴 (ଖ) ପ୍ଲାଜ୍ମୋଡିୟମ୍ : ଅନ୍ତଃପରଜୀବୀ :: ଉକୁଣି : _______ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ବାହ୍ୟପରଜୀବୀ (Ectoparasite)
🔴 (ଗ) ଖାଦ୍ୟନଳୀର ଦ୍ବାର : ଗଲେଟ୍ :: ଶ୍ୱାସନଳୀର ଦ୍ବାର : _______ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ଗ୍ଲୋଟିସ୍ (Glottis)
🔴 (ଘ) ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ : କୋଷଜୀବକ :: ସାଇଟ୍ରିକ ଏସିଡ୍ ଚକ୍ର : _______ ।
🟢 ଉତ୍ତର: ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ (Mitochondria)
💡 Next Step Suggestion: Would you like to proceed with the questions and answers for Chapter-2 (ଶ୍ୱସନ / Respiration) next?

BSE Odisha 10th Class Odia (MIL) Book Solutions |
BSE Odisha 10th Class English Book Solutions |
BSE Odisha 10th Class Hindi Book Solutions |
BSE Odisha 10th Class Mathmethes Book Solutions |
BSE Odisha 10th Class Geography Book Solutions |
Pingback: BSE Odisha 10th class Life Science Book Solutions pdf download | - BSE Odisha text books solutions for class +3 , +2 ,10th , 9th ,8th ,7th , 6th ,5th class